Frantz

Hoop doet leven. De cirkel van leven is altijd gesloten: uit dood ontstaat weer leven. De bewondering in Frantz voor Manets schilderij Le Suicidé is dan ook exemplarisch voor haar thematiek. Aan de ene kant de verschrikkingen van het leven, zoals het dode lichaam. Aan de andere kant de levenskracht, van felle kleuren en wilde penseelstreken. “Het geeft me de kracht om te leven,” zegt een van de hoofdpersonen dan ook. Zoals elke kunstvorm een verhaal vertelt en zo haar eigen waarheid vormt, zo vertellen wij elk aan onszelf een verhaal, een ego smedend uit een chaotische smeltkroes van ervaringen. De hoop komt voort uit deze verhalen.

De titulaire Frantz vocht als jongeman in de Eerste Wereldoorlog voor Duitsland, tot hij sneuvelde op het slagveld. Na afloop proberen verloofde Anna en zijn ouders zo goed en kwaad als het kan de draad weer op te pakken en te leven met het verlies van Frantz. Als Anna in aanraking komt met de mysterieuze Fransman Adrien, die ook bloemen legt op Frantz’ graf, veranderen al hun levens. Hij ontpopt zich als vriend van de familie, maar zijn ware motieven blijven altijd op de achtergrond. Het is giswerk wat hem werkelijk beweegt.

De film draait om de interactie tussen deze vier karakters. Hierbij regeert de leugen. Een ieder gelooft in zijn of haar eigen waarheid, soms tegen beter weten in. De verhalen die men elkaar vertelt laat hen weer leven en de verschrikkingen van de oorlog een jaar geleden vergeten. Adrien kijkt getroebleerd maar lacht, of rationaliseert zijn keuzes maar lijkt het zelf niet te geloven. Aan kleine subtiele gebaren heeft Pierre Niney genoeg om de getormenteerde ziel van Adrien over te brengen.

Deze ambiguïteit geeft Frantz een grote diepgang: als wij de waarheid niet weten, hoe kunnen wij dan veroordelend zijn over de leugen? Hierdoor worden wij gedwongen in de huid van de personages te kruipen en hen proberen te begrijpen. Ook Anna (Paula Beer) fascineert in haar ontwikkeling van fragiel meisje tot sterke vrouw, die in gang wordt gezet door de verhalen van hoop die men elkaar vertelt. De ouders op de achtergrond zijn exemplarisch voor deze hoop in de vorm van Adrien: de stugge vader die ontdooit, de zorgzame moeder die smelt. Het is dan ook jammer dat het scenario van Philippe Piazzo en regisseur François Ozon de film in de bredere context bij de nasleep van de Eerste Wereldoorlog probeert te betrekken. Zo voelt het karakter van Herr Kreutz, die een oogje op Anna heeft, aan als karikatuur. Zijn bekrompen houding, ingegeven door de vernedering van het Verdrag van Versailles en het ontluikende nationalisme, maakt hem tot een clichématige ‘bad guy’ die de film niet nodig had.

Maar wat Frantz daadwerkelijk maakt is de droomachtige kwaliteit van haar beelden. De camera loopt functioneel mee met de karakters. Samen met de statige cadens van de montage krijgen de beelden een meeslepende ritmiek. Als vervolgens het zwart-wit van 1919 Duitsland langzaam overgaat in kleur krijgen wij perfect de hoop mee die de karakters voelen op dat moment. Hun dromen en aspiraties. Het vertrouwen dat deze ook in vervulling zullen gaan. De spaarzame momenten van muziek worden hier ook subtiel bij ingezet. Doordat de kleuren zacht en complementair zijn blijft de trance intact. De vervoering van Anna en Frantz’ ouders als Adrien op Frantz’ viool speelt is zo ook tegelijkertijd onze vervoering om het verhaal.

De leugen regeert altijd in cinema. Maar is dat erg? Frantz laat zien dat dit kan leiden tot diepe zelfreflectie. Is ook onze persoonlijkheid immers niets anders dan een mooi verhaal dat wij over onszelf vertellen? En halen wij immers niet enkel hoop uit de verhalen die wij elkaar vertellen? Wanneer is het leugentje om bestwil, wanneer om kwaadwil? De cirkel van leven is misschien gesloten, zoals in Manets schilderij, maar voor een enkele individu zal hij altijd open zijn.

Geschreven door Sjoerd van Wijk

Sjoerd van Wijk

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s